Perianal Apse Nedir?
Perianal apse halk arasında sıkça makat apsesi olarak adlandırılan, makat bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklık ile seyreden bir enfeksiyon durumudur. Tıbbi olarak ise anal apse veya daha geniş kapsamlı olarak anorektal apse terimleri kullanılır.
Bu durum makat çevresindeki salgı bezlerinin tıkanması ve enfekte olması sonucu oluşur. Eğer tedavi edilmezse apse derin dokulara yayılır, komşu boşluklara bulaşır ve hastada ciddi ağrı, ateş gibi sistemik enfeksiyon belirtileri gelişebilir. En kötü senaryoda ise apse kan yoluyla yayılarak sepsis (kan zehirlenmesi) gibi hayatı tehdit eden durumlara yol açabilir.
Perianal Apse Belirtileri Nelerdir?
Perianal apse belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Şiddetli makatta ağrı: Başlangıçta hafif olan ağrı zamanla şiddetlenir, oturma ve tuvalet yapmayı zorlaştırır.
- Makat çevresinde şişlik ve kızarıklık: Dışarıdan rahatça görülebilir, bazen top gibi sert bir şişlik hissedilir.
- Ateş, halsizlik, titreme: Enfeksiyon ilerlediğinde sistemik belirtiler ortaya çıkar.
- Makattan irin veya iltihap gelmesi: Apse patlarsa irin boşalabilir.
- Tuvalet yaparken ağrının artması: Perianal apse yorumları ve hasta şikayetlerine göre özellikle dışkılama sırasında ağrı daha belirgindir.
Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden bir genel cerrahi veya proktoloji uzmanına başvurmak gerekir.
Perianal Apse Neden Olur? Makat Apsesi Sebepleri Nelerdir?
Perianal apse çoğunlukla anal kanalın dentat çizgisi çevresinde bulunan küçük bezlerin salgı kanallarının tıkanması ve bu bölgede bakteri enfeksiyonu oluşması sonucu meydana gelir. Bu bezler normalde anal kanalın kayganlığını sağlar ancak tıkanma olursa burada iltihap birikir ve apse gelişir.
Sık Rastlanan Nedenler
- Anal bezlerin tıkanması: İshal, kabızlık veya yabancı cisimler nedeniyle bezlerin salgı kanalları tıkanabilir.
- Dışkı kanalına yabancı cisim girmesi veya katı büyük dışkının bez kanallarını tıkaması.
- Crohn Hastalığı: İnflamatuar bağırsak hastalıkları içinde en sık anal apseye sebep olan hastalıktır. Crohn hastalarının %10-20’sinde anorektal apse veya anal fistül gelişir.
- Ülseratif kolit, tüberküloz ve makat kanseri: Daha az görülür ama önemli nedenlerdir.
- Anal fissür veya hemoroid enfeksiyonları: Bakteriyel enfeksiyonlarla apse gelişebilir.
- Lokal anestezi uygulamaları sonrası iltihap veya bağırsak lavmanı sonrası yara enfeksiyonu gibi tıbbi müdahaleler de nadiren apseye yol açabilir.
Nadir Sebepler
- Tromboze olmuş hemoroidin patlaması ile oluşan enfeksiyon
- Yaralanmalar veya makat bölgesine yapılan müdahaleler sonrası gelişen enfeksiyonlar
Perianal Apse Tanısı Nasıl Konur?
Klinik Muayene
Perianal apse tanısında en önemli ve genellikle yeterli olan yöntem fizik muayenedir. Hastanın şikayetleri ve doktorun yaptığı muayene ile çoğu apsenin teşhisi konabilir.
- Makat ağrısı: Apseye bağlı ağrı genellikle şiddetlidir ve zamanla artar.
- Makat çevresinde kızarıklık ve şişlik: Yüzeyel apselerde kolayca fark edilir.
- Parmak muayenesi: Derin apselerde makat içine parmakla dokunulduğunda hassas, şişlik veya sertlik hissedilir.
- Anal fissür veya tromboze hemoroid ile karışabilir: Ayırıcı tanı için dikkatli değerlendirme gerekir.
Görüntüleme Yöntemleri
Bazı durumlarda özellikle derin apselerde ve karmaşık vakalarda ek görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulur:
- Ultrasonografi (Endoanal veya perianal): Apse varlığı ve yayılımını göstermede yardımcıdır, ancak derin bölgeleri ve supralevator apseleri değerlendirmede sınırlı olabilir.
- Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Apse yerleşimi, boyutu ve çevre yapılarla ilişkisini en doğru gösteren yöntemdir. Tekrar eden veya kompleks apselerde tercih edilir.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT): Özellikle şüpheli supralevator apselerde ve enfeksiyonun yayılımını değerlendirmek için kullanılır.
Perianal Apse Nasıl Tedavi Edilir?
Perianal apse tedavisi sürecinin temelinde cerrahi drenaj yani apse boşaltılması yatar.
- Kesi ve Drenaj (İnsizyon + Drenaj)
- Apse boşaltımı en etkili tedavidir.
- Lokal anestezi altında yüzeysel apseler boşaltılabilir, ancak büyük ve derin apselerde spinal ya da genel anestezi tercih edilir.
- Apsenin tüm bölümleri boşaltılmalı, yeterli drenaj sağlanmalıdır.
- Geniş apselerde dren konabilir.
- Drenaj sonrası bazı durumlarda antibiyotik tedavisi başlanabilir.
- Antibiyotik Tedavisi
- Tek başına antibiyotik apsede genellikle yeterli değildir.
- Ancak bağışıklık sistemi zayıf hastalarda, yaygın enfeksiyonda veya cerrahi sonrası destek tedavi olarak verilebilir.
- Fistül Oluşumunun Önlenmesi
- Apse sonrası anal fistül gelişebilir.
- Bazı cerrahlar apse boşaltımı sırasında fistül kanalı tespiti ve fistülotomi önerebilir.
- Ancak sfinkter hasarı riski ve inkontinans endişesi nedeniyle çoğunlukla önce sadece drenaj yapılır, fistül gelişirse sonradan tedavi edilir.
- Seton Uygulaması
- Seton, fistül tedavisinde kullanılan kalıcı drenaj sağlayan ince bir materyaldir.
- Apse tedavisinde ilk seçenek değildir ve genellikle fistül tedavisinde kullanılır.
Perianal Apse ameliyatı Sonrası Komplikasyonlar
Perianal apse ameliyatı olanlar için yaşanabilecek komplikasyonlar aşağıdaki gibidir:
- Kanama: %1-2 oranında olabilir.
- İdrar Retansiyonu: Spinal anestezi sonrası nadir görülebilir.
- Tekrarlayan Apse: Tedavi gecikirse veya drenaj yetersiz olursa ortaya çıkabilir.
Özel Durumlar ve Perianal Apse Yönetimi
- Bebek ve Çocuklarda Perianal Apse
- Çocuklarda perianal apse genellikle basit kesi ve drenaj ile tedavi edilir.
- Çoğu kez anal fistüle dönüşmez ve iyileşme hızlıdır.
- Tekrarlayan apselerde ya da fistül gelişiminde ek cerrahi müdahale gerekebilir.
- Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Hastalarda Perianal Enfeksiyonlar
- Lösemi, lenfoma, AIDS gibi hastalarda anal apse riski artar.
- Bu hastalarda enfeksiyon daha yaygın ve ağır seyreder.
- Nötrofil sayısının düşük olduğu durumlarda apse gelişimi daha olasıdır.
- Tedavi daha agresif ve multidisipliner yaklaşımı gerektirir.
- Nekrotizan Anorektal Enfeksiyon (Fournier Gangreni)
- Çok ciddi, hızla ilerleyen enfeksiyon türüdür.
- Perineal ağrı, şişlik, ateş, titreme, dokularda ödem ve yaygın iltihaplanma belirtileri vardır.
- Daha çok 50 yaş civarı erkeklerde görülür, diyabet, alkolizm, obezite ve bağışıklık sistemi bozuklukları risk faktörüdür.
- Tedavisi acil, geniş cerrahi debridman ve yoğun antibiyotik tedavisidir.
- Multidisipliner yaklaşım şarttır.
Sonuç ve Öneriler
Perianal apse erken teşhis ve hızlı cerrahi müdahale ile başarılı şekilde tedavi edilebilir. Belirtiler ortaya çıkar çıkmaz doktora başvurmak, komplikasyonları ve yaşam kalitesi kaybını önler. Tedavi sonrası doktor kontrollerini aksatmamak, apse tekrarı veya fistül gelişimini önlemek açısından önemlidir.
