Rektal Prolapsus Nedir? Türleri, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri
Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun anüsten dışarı doğru çıkması durumudur. İki ana biçimde görülür:
• Rektal Mukozal Prolapsus
Rektumun sadece iç mukoza tabakası anüsten dışarı sarkar. Genellikle çocuklarda, genç yetişkinlerde ve kronik dışkılama güçlüğü çeken kişilerde görülür. Sık görülen ancak daha hafif bir prolapsus türüdür, ancak tedavi edilmezse ilerleyebilir.
• Tam Rektal Prolapsus (Tam Katmanlı Prolapsus)
Rektumun tüm duvar kalınlığı anüsten dışarı çıkar. Bu, daha ileri ve şiddetli bir formdur ve genellikle daha belirgin semptomlarla birlikte görülür.
Bu makale öncelikle rektal mukoza prolapsusuna odaklanmakta olup , eksiksiz olması için total prolapsus ile kısa bir karşılaştırma da içermektedir.
Rektal Mukozal Prolapsusun Nedenleri
Rektal mukoza prolapsusu genellikle pelvik taban kaslarının zayıflığı, anal sfinkter tonusunun azalması veya rektal mukozaya aşırı basınç uygulayan durumlar nedeniyle gelişir.
Başlıca nedenler şunlardır:
1. Kronik Kabızlık ve Zorlanma
Sürekli ıkınma, rektal mukozayı dışarı doğru iter ve bağlantılarını zayıflatır.
2. Uzun Süreli veya Tekrarlayan İshal
Sık bağırsak hareketleri ve anal bölgenin sürekli tahriş olması mukoza gevşemesine yol açabilir.
3. Pelvik Taban Zayıflığı
Genellikle kadınlarda doğum, yaşlanma veya bağ dokusu hastalıklarıyla ilişkilendirilir.
4. Hemoroid ve Enflamatuvar Anorektal Hastalıklar
Bölgedeki kronik iltihaplanma, mukoza desteğinin gevşemesine neden olur.
5. Çocuklarda Anal Sfinkter Gelişim Bozuklukları
Bebeklerde ve küçük çocuklarda en sık görülen nedenler kronik kabızlık ve yanlış tuvalet alışkanlıklarıdır.
6. Cerrahi Öykü
Daha önce geçirilmiş anorektal ameliyatlar, mukozanın destekleyici dokularını zayıflatabilir.
Rektal Mukoza Prolapsusunun Belirtileri
Semptomlar, prolapsusun şiddetine bağlı olarak değişir. En sık görülen şikayetler şunlardır:
- Bağırsak hareketleri sırasında zorlanma, tıkanıklık hissi veya dışkılamada güçlük çekme.
- Anüsten dışarı doğru çıkıntı yapan küçük, pembe-kırmızı mukoza dokusu (ileri evrelerde)
- Anüs bölgesinde doluluk veya basınç hissi
- Mukus akıntısı
- Tam olarak boşaltılamamış olma hissi
- Hafif kanama veya taze kan izleri
- Anüs kaşıntısı ve tahrişi
- Bazı hastalarda hafif gaz veya dışkı kaçırma görülebilir.
Sarkmış mukoza dokusu genellikle kendiliğinden geri çekilir; bu da onu total rektum prolapsusundan ayırt etmeye yardımcı olur.
Klinik Bulgular ve Tanı
Teşhis öncelikle fizik muayene ile konulur. Prolapsus genellikle istirahat halindeyken görünmediğinden , muayene hastanın tuvalet pozisyonundayken ve ıkınırken yapılmalıdır.
Muayene sırasında tipik olarak rastlanan bulgular şunlardır:
- Dijital rektal muayenede ıkınma sırasında ortaya çıkan mukoza kıvrımları
- Anüsten dışarı doğru görünen mukoza çıkıntısı (ilerleyici vakalarda)
- Dijital muayenede anal sfinkter tonusunda azalma.
- Radyal kıvrımlar gösteren mukoza prolapsusu
- Dairesel (eş merkezli) kıvrımlarla kendini gösteren total rektal prolapsus
Ek tanı testleri şunları içerebilir:
- Anoskopi / rektoskopi
- Defekografi
- Anal manometri (sfinkter kas gücünü değerlendirmek için)
- Kolonoskopi (özellikle kanama veya ek bağırsak semptomları varsa)
Rektal Mukozal Prolapsusun Tedavisi
Tedavi, prolapsusun derecesine, hastanın yaşına, altta yatan nedenlere ve eşlik eden anorektal bozukluklara göre belirlenir.
1. Konservatif (Yaşam Tarzı ve Tıbbi) Tedavi
Özellikle çocuklarda ve hastalığın erken evresinde birinci basamak tedavi.
- Kabızlığın etkili bir şekilde yönetilmesi: lif takviyeleri, su tüketiminin artırılması.
- Tuvalette uzun süre oturmaktan kaçının.
- Doğru tuvalet alışkanlıkları
- Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri)
- Mukozayı tahriş eden yiyeceklerden kaçınmak
Bu önlemler, hafif vakalarda semptomları önemli ölçüde azaltabilir.
2. Enjeksiyon Tedavisi (Skleroterapi)
Mukozayı desteklemek ve prolapsusu önlemek için kullanılır.
Çocuklarda daha yaygındır; yetişkinlerde ise seçici olarak kullanılır.
3. Cerrahi Tedavi
Kalıcı, tekrarlayan veya semptomatik olup konservatif yöntemlere yanıt vermeyen prolapsus durumlarında endikedir.
Mukozal prolapsus için cerrahi seçenekler şunlardır:
• Mukozal Rezeksiyon (Delorme Prosedürü)
- Sadece sarkmış mukoza tabakası çıkarılır.
- Sfinkter kası korunur ve iyileşme genellikle hızlıdır.
• Mukopeksi / Süspansiyon Teknikleri
- Mukozanın tekrar sarkmasını önlemek için yerinde sabitlenmesi sağlanır.
• Kombine Prosedürler
- Eğer eşlik eden hemoroid veya anal fissür varsa, bunlar aynı seansta tedavi edilebilir.
Total Rektal Prolapsusun Tedavisi
- Genellikle ameliyat gerektirir.
- Karın veya perineal yaklaşımlar kullanılabilir.
- Pelvik taban onarımı genellikle eş zamanlı olarak gerçekleştirilir.
Rektal Mukozal Prolapsusun Önlenmesi
En önemli önleyici tedbir, sağlıklı bağırsak alışkanlıklarını korumaktır.
Önerilen stratejiler şunlardır:
- Kabızlığı önlemek: düzenli lif alımı ve yeterli sıvı tüketimi
- Aşırı zorlanmadan kaçınmak
- Tuvalette oturarak geçirilen süreyi sınırlamak
- Pelvik taban kaslarını güçlendirmek
- Şiddetli ishal vakalarının erken tedavisi
- Hemoroid, anal fissür ve diğer anorektal rahatsızlıkların zamanında yönetimi
Rektal mukoza prolapsusu, erken teşhis edildiğinde yaşam tarzı değişiklikleri ve minimal invaziv yöntemlerle sıklıkla başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Tedavi edilmezse ilerleyebilir ve total rektal prolapsus gibi daha ciddi bir duruma dönüşebilir.
Bu nedenle, aşağıdaki hususlar şarttır:
- Doğru teşhis
- Hastaya özel tedavi planlaması
- Pelvik taban fonksiyonunun değerlendirilmesi
- Düzenli takip
Total rektal prolapsus ve mukozal prolapsus ile karşılaştırılması, ayrıntılı makalelerde ele alınacaktır.
